Menü
YOK SAYILAN ŞEHİR  Radikal İki, 22 Mayıs 2005
Diğer Yazılar • YOK SAYILAN ŞEHİR  Radikal İki, 22 Mayıs 2005

YOK SAYILAN ŞEHİR  Radikal İki, 22 Mayıs 2005

 

 

 Adapazarı, şimdi bir büyük şehir. Şimdi, demem şundan: 17 Ağustos depreminden önce küçük bir taşra şehriydi, iyice yıkıldıktan sonra Büyükşehir yapılıverdi nedense. Şehrin kuzeye kaydırılmak istenmesinin getirdiği bir zorunluluk olabilir mi bu? Hayır. Çünkü kaydırma kararı depremden hemen sonra alınmıştı zaten, şehrin Büyükşehir statüsüne kavuşturulması ise 2001'de oldu. Yani kaydırma kararından iki yıl sonra. Bu yetmedi, daha sonra da Büyükşehir'in sınırları genişletildi, o kadar ki kendilerine özgü hayatlarıyla bilinen beldeler, ilçeler bile Büyükşehir'e katıldı.

Köy yok, tarım arazisi yok artık. Köyler mahalle edilmekle belediyelere bağlandı, bu alt belediyeler de Büyükşehir'e mecbur edildi. Türkçesi, şehre Büyükşehir aracılığıyla Ankara el koydu.
Her şey yasal tabii. Ancak şehre danışılmadan oldu bunların hepsi. Bugün de danışılmıyor. Gerçi başkanlarının makam otomobilleri siyah plakalı kimi ticaret ve sanayi örgütleri haberdardır olup bitenden. Ne ki işleyiş ve yönetim bakımından merkeze fazlasıyla bağımlı bu örgütler, üyeleri arasında samimi şehir insanları, hem de hayli olmasına rağmen şehrî örgütlerden sayılamaz. Bu nedenle, bunlar olsun, varlıklarını siyasilere ve devletin taşra birimlerine yakın durarak sürdüren güya sivil, aslında lobici dernek ve kulüpler olsun, Büyükşehir'in yanında yer alır. Yaratılmak istenilen Adapazarı için destek verirler.
Görünüşte her şey tamam: Büyükşehir var. Devletin taşra birimleri var. Zorunlu veya gönüllü örgütler var. Yani icraatın kontrolü için her şey var ama kontrolün kendisi yok. Çünkü bu üçlünün ayrılığı, görünüşte. Gerçekte iç içe, birdirler. Nasıl ki makro düzeyde de kuvvetler ayrılığı değil, birliği vardır. Problem, işte burada.
 
Şehirden soğumak
Şehrin, kuzeydeki yeni yerleşim bölgelerine -Karaman'a, Camili'ye, Korucuk'a- kayması için her şey yapıldı, yapılıyor. Doğalgaz, duble yol bunlar arasında sözgelimi. Binaları tamamlandıkça resmi daireler de taşınacak oraya. Şehir merkezi ise, ilk imar planıyla iskâna kapatılmış, bütünüyle ticarete açılmıştı daha baştan. İyi ama şehrin sakinleri şehirden 12 kilometre öteye taşınmaya razılar mı? Kendilerine bu sorulmuş mu?
Depreme, felaketin büyüklüğüne sığınmasın kimse. Kuzeydeki deprem evleri hemen yapılmadı. Aceleye gelmiş durum yok yani. Öyle olsaydı, en geç ikinci kışın başında geçilirdi evlere. Oysa ikinci grup evler bile ilk gruptan tam iki yıl sonra teslim edildi.
Gayet ince bir plan olduğu kesin. "İktisadi akıl"ı öne alan üçlü, Büyükşehir marifetiyle yeni rant alanları yaratmadı sadece, kuzey sürgünlüğüyle hemen hemen boşalttırdığı şehri, şehrin merkezini de rantçılar için cazip kılmış oldu. Bizler şehirden soğutulduk adeta. Yeniden ısınmamız da kolay değil. Gidenler, kurayla belirlenmiş evlere gittiler, farklı farklı mahallelerden gelmiş, farklı görgüde ve farklı kültürde insanlarla zoraki komşu oldular çünkü. Kalanlarsa çarşıdadır. Dükkânlar, mağazalar, "cafe"ler... arasında. Eski komşularından bir ikisi kalmışsa eğer binalarında, ne mutlu onlara!
Sakinler yok sayılıyor. Sakinlerinden alınıyor şehir. Piyasa insanlarına hazırlanıyor. Yatak hazırlar gibi hem de. Bu apaçık. Su şebekesi bütünüyle yenilendi örneğin. Kanalizasyon keza. İnilebildiği kadar derine inildi. Geniş mi geniş borular döşendi. Bunca masraf kim için, kimler için? Her yağmurda Bulvar'ın iki yanında bile sular birikiyor, birikenleri Büyük ve Küçük Belediye'miz vidanjörlerle hüp hüp çekiyor gerçi, sokaktan sokağa kot tutturulamadığı için de her köşe başında gölcükler oluşuyor ve alt katları hâlâ sular basıyor gerçi; basıyor da ne gam! Şehir el değiştiriyor nasıl olsa!
 
İnsan nerede?
"İnsan" merkezli düşünülmüyor. Ne kuzeyde yeni kent kurulurken böyle düşünüldü, ne de şehrimiz için böyle düşünülüyor. Peşpeşe projelerle çıkıyorlar karşımıza: Gar Meydanı Projesi, Vilayet Meydanı Projesi, Kültürpark Projesi, Külliye Projesi, Nehir Taşımacılığı Projesi... Ama hiçbirinde "insan" yok, "insanî ölçü" yok.
Şöyle ki gar kaldırılacak, yerine ince, uzun ve balık biçiminde ticaret merkezi yapılacakmış. Kaldırılması gerekiyorsa gar kaldırılır. Ama buna belediye meclislerinin kararı yeter mi? Hem, mevcut ticari alanların yetmediği mi görüldü? Ayrıca, proje Japon harikası olarak sunuluyor. Üstelik, bir Japon hayırsever tarafından da bilaücret uygulanacakmış. Bu ne sevgi! Karşılıksız seviliyoruz, diyelim ama bu Japon mimar, Adapazarı'nı görmüş, tarihini, coğrafyasını, insanının ne duyup ne düşündüğünü izlemiş, ruhuna nüfuz etmiş de, projesini böyle mi hazırlamış?
Akşamdan sabaha sunulan bir proje de eski Vilayet Meydanı ile ilgili. Hafriyatın başına yerleştirilen levhadan öğreniyoruz ki otopark olacakmış meydanın altında, üstünde de havuzlar. Aslında, havuz, işin süsü, aldatmacası. Gelecekte rant için kullanılmak üzere elde tutulacak meydan. İyi de, Adapazarı'nın geçmişinde yeraltı hiç olmadı ki. Binalarının da 17 Ağustos'ta toprağa nasıl göçü göçüverdiğini gördü şehir. Çalışır mı o otopark? Zor koşup çalıştırdığınızda da insani olur mu?
Kültürpark Projesi'nde yok yok. Ama bunda da kültürel teferruat: Tiyatro, galeri, hobi atölyeleri... beş yıldızlı otel için varlar. Kenar süsü olarak. Kehanet değil bu. Olanlar, olacakların aynası. Abasıyanık Sanat Merkezi'miz vardı; önceki belediye başkanımız Ünal Ozan tarafından -rahmetli bir apartmanın zemin katı düzenlenerek- yapılmıştı. Orası şimdi kapalı. Nikâh Salonu. Gerekçesi, Adapazarı Kültür Merkezi'nin yapılıp açılmasıymış. Hiç olur mu! Bir kere, SİT alanı üzerine kuruldu orası. Kültür merkezi de değil. Dört tane cep sineması var. O kadar. Bir de bunların usulen galeriye çevrilmiş fuayesi. Hepsi de yeraltında. Üstteki iki kat ise çay, kahve, hamburger salonu. Sözün kısası, açılışı da "Asmalı Konak" filmiyle yapılan AKM, aslında "Asmalıkonak Kayıntı Merkezi". Kültür, işin cilası.
 
Külliyede yok yok!
Ya Külliye? Bunda da yok yok. Önce sembol bir camiden söz edildi. Sonra "selatin"e çevrildi. Nihayet, külliyede karar kılındı. Pek modern de bir tasarım bu. İçinde 5000 kişilik bir cami olacak. Başka? İşin yetkilisi -Müftü Ahmet Şark- külliyede kadınlar için ayrı, erkekler için ayrı jimnastik ve bilardo salonlarının da olacağını söylüyor. Hatta saunanın bile. Fakat külliye isteyen oldu mu? Buna ihtiyaç duyuldu mu? Bu belirsiz. Ayrıca, yerle yapı arasında da çok yönlü bir uyum olmalı değil midir? Merkezde bir yer vardır sözgelimi: Çarşı içinde, köşe başında. Oraya orayla uyumlu bir cami yapılabilir. Yok, külliye gerekiyorsa, o zaman, ona uygun yer şehrin dışında seçilir ki çevresi külliyeye göre şekillenebilsin. Her şey usulünce olduğunda da soracağım var yine: Orhan Camii'nin kıblesine Anıthelâ için fetva verenler, yıkılan taş minarelerin yerine birer "kitsch" abidesi olarak minarenin plastiğini dikenler, ancak buna güçleri yetenler, boylarını her bakımdan aşan böyle projelere nasıl kalkışırlar? Hayret!
Nehir Taşımacılığı Projesi ise gayet hayali. Ya da insafsız. Sakarya Nehri aracılığıyla Karadeniz, Marmara'yla birleştirilecekmiş. Peki! Peki de, Sapanca Gölü'nün tuzlanacağı, şehrin su kaynağından olacağı akla nasıl gelmez!
Bu projelerden veya benzerlerinden hangisi gerçekleşir? Bilemem. Ama seçilmişler de, tıpkı atanmışlar gibi, kendilerinde sınırsız kudret vehmederler ki ne yapacakları erkenden kestirilemez. Bu yüzden, kudretliler yok saysalar da şehrin şirazesinden çıkmaması için yine de sakinlere iş düşüyor. Sakinlik bir yerde yerleşmişliği, oralı olmaklığı anlatır; ama yanı sıra ölçülü ve kontrollü olmayı da anlatır çünkü.

                                                                                              Radikal İki, 22 Mayıs 2005

 

Necati Mert

Türk yazar, eleştirmen İlk ve orta öğrenimini Yozgat'ta tamamladı. Ankara Meslek Yüksekokulu Kamu Sevk ve İdaresi Bölümü'nü bitirdi....